مفرده قانون نوشته كه آشاميدن آن حابس بول است و زنان بلاد ما به اطفال براى خلفه و قروح امعا و اسهال مىخورانند و حكيم مير محمد مؤمن در تحفة المؤمنين نوشته كه در بلاد دار المرز جهت رفع كرم با شير مىدهند و حركت مىفرمايند و تا كرمها دفع نگردند مانع سكون آنند و فى الواقع در دفع اقسام كرم بيعديل است . امين الدوله تصريح نموده كه نيم درم سفيد كرده آن با جلاب مخرج اقسام كرم معده است و مجرب و سفيد كرده آن در حقنه‌ها حابس اسهال قروحى و سحجى . * الجروح و القروح * طلاى آن روياننده گوشت فاسد زايل شده در قروح و منشف آنها و قروح رطبه و منقى قروح بالعرض به معاونت ادويه مناسبه و با مثل آن كبريت زرد و سركه و روغن مورد جهت شرى و جوششهاى پر آب . * الزينه * طلاى سفيد كرده آن جالى كلف و رافع آثار حكه و جرب و جدرى و تحليل خون منجمد تحت جلد و سوختگى آتش و آب گرم و مسكن حدت ادويه حاده و جهت دفع بدبويى عرق اعضا مانند زير بغل و كش ران و بوى عرق را خوش كند و منع ادرار عرق نمايد و جهت سحج جلد مؤثر خصوصاً با روغن گل سرخ و با روغن گل بر حوالى قلب و زير بغل مانع ريختن مواد به قلب و با سركه جهت رفع قمل و چون با روغن زيتون بسايند و بجوشانند تا غليظ گردد و طلاى آن بهترين ادويه انشقاق است و طلاى غير سفيد كرده آن با آهك سياه كننده جلد و ذرور آن جهت قروح بين انگشتان پا نافع . المضار : دو درم آن كشنده به احتباس بول و انتفاخ بطن و حالبين و قولنج و مغص عظيم و ضيق النفس و كشيدگى و خناق و گاه منجر به انشقاق امعا گردد ، مصلح و مداواى آن به قى و تنظيف بدن است با ماء الشبت و انجير و آشاميدن مرمكى سه درم با آب نيم گرم و ملازمت آشاميدن اسفيدباج و لحوم خرفان و مرق خروس پير و آب گوشت‌هاى چرب و سركه خمر سياه و ماليدن لطوخات معرقه و ادهان بر بدن و خوردن زنجبيل مربا و افسنتين و زوفا و تخم كرفس و فلفل و فاغيه يعنى گل حنا و ناردين و طلاى دو مثقال از تخم كرفس و افسنتين و مرمكى با يك اوقيه طبيخ كرفس و اگر طبيعت قبض باشد حقنه فرمايند به حقنه‌هاى لينه و حب و مرهم آن در قرابادين ذكر يافت . مرزنجوش به فتح ميم و سكون را و فتح زاى معجمه و سكون نون و ضم جيم و سكون واو و شين معجمه معرب مرزنگوش فارسى است و به عربى سرمق و عنقر و به هندى دونامردا نامند . ماهيت آن : غير از اذان الفار است جهت آنكه برگ آن هيچ شباهتى به گوش ندارد بلكه طولانى و نبات آن از جمله رياحين خوشبو است و در باغچه‌ها ذرع مىنمايند و نبات آن تا به دو سه ذرع و با شاخ‌هاى پراكنده و برگ آن طولانى اندك باريك كم عرض و گل آن سفيد مايل به سرخى و تخم آن شبيه به تخم ريحان و شفاف و كسانى كه آن را اذان الفار دانسته اشتباه نموده‌اند . طبيعت آن : در آخر دويّم گرم و در اول آن خشك . افعال و خواص آن : قوىتر از سوسنبر و ملطف و محلل و مفتح و جالى و مفتح و جاذب . * اعضاء الرأس * آشاميدن مطبوخ آن مفتح سده دماغ و خياشيم و رافع صداع بارد رطب بلغمى و سوداوى و ريحى و ماليخولياى مراقى و لقوه و حابس زكام جهت آنكه محلل رطوبات و رياح دماغى است و بوييدن آن جهت تقويت دماغ و مستى شراب و منع خمار و تفتيح سده منخرين و سعوط آن جهت تنقيه دماغ و لقوه و صرع و طلاى آن با حنا در حمام جهت درد سر بارد مجرب و تدهين به دهن آن جهت فالج و امراض عصب بارد مانند كزاز و امثال اينها و اكتحال آن جهت ابتداى نزول آب در چشم و ضعف باصره و طلاى خشك آن با عسل جهت رفع آثار خون منجمد زير چشم و خاييدن و فرو بردن آب آن مانع سيلان رطوبات و آب از دهان و نطول آن جهت درد گوش و به دستور قطور آن و قطور دهن آن نيز و يا گذاشتن خرقه تر كرده به دهن آن در گوش دافع سدد آن . * اعضاء الصدر و الغذاء و النفض * آشاميدن مطبوخ آن مفرح و جهت درد سينه و سرفه و ضيق النفس و خفقان و وجع فواد و تسخين اعضاى باطنى و احشا و تحليل رياح سپرز و رافع مغص و استسقا و عسر البول و احتباس حيض و قولنج ريحى و فرزجه آن مدر حيض . مقدار شربت آن : از جرم تا دو مثقال و در مطبوخ تا هفت مثقال . مضر گرده و مثانه ، مصلح آن كاسنى و تخم خرفه . بدل آن : سوسنبر و گويند افسنتين و مرماحوز و دو وزن آن و نيم وزن آن فلفل و به وزن آن شابانك نيز گفته‌اند . * الاورام و البثور * طلاى آن محلل اورام بلغميه و با بزر البنج جهت ورم انثيان . * آلات المفاصل * با موم روغن جهت التواى عصب و وجع ظهر و اربيه و با عسل جهت رفع اعيا و به دستور تدهين به دهن آن . * الزينه * طلاى آن با سركه جهت رفع كلف و بدبويى عرق و ماليدن آن بر موضع حجامت رافع اثر زخم آن . * السموم * ضماد آن با سركه جهت لسع عقرب . * طرد الهوام * بخور آن گريزاننده هوام و رافع مضرت هواى وبايى و روغن آن كه آب آن را با هم وزن آن با روغن زيتون بجوشانند تا آب رفته روغن بماند تدهين بدان جهت فالج و لقوه و كزاز و رعشه و شقيقه و درد سر بارد و قطور آن جهت تفتيح سده گوش و گرانى سامعه و تحليل رياح آن نافع است .